Czym jest złamanie awulsyjne – przyczyny, leczenie, objawy i rehabilitacja

Złamanie awulsyjne to kontuzja, która najczęściej dotyka młodych sportowców. Może wystąpić również u dorosłych. Jest to uraz podczas, którego dochodzi do oderwania fragmentu kości w miejscu, gdzie przyczepia się do niej mięsień lub więzadło. Przeczytaj artykuł i dowiedz się co zrobić, jeśli doszło do złamania awulsyjnego kości.  

Co to jest złamanie awulsyjne?

Złamanie awulsyjne kości to specyficzny zazwyczaj związany z uprawianiem sportu. W trakcie tej kontuzji dochodzi do oderwanie fragmentu kości, do którego przyczepia się więzadło lub mięsień. 

W przypadku, gdy uszkodzenie występuje w okolicy przyczepu mięśnia np. kolec biodrowy lub guz kulszowy przyczyną jest ograniczona elastyczność mięśnia, który uszkadza się w obrębie swojego przyczep. Dochodzi wtedy do oderwania przyczepu mięśnia wraz z fragmentem kości. Mięśniami, które często uszkadzają się w ten sposób powodując złamanie awulsyjne są np. mięsień prosty uda znajdujący się z przodu uda lub mięsień dwugłowy uda leżący po tylnej stornie uda. 

W przypadku tego typu urazu może dojść bez kontaktu z przeciwnikiem w trakcie sportu lub siły zewnętrznej. Kontuzja może się pojawić np. podczas wykonania przyspieszenia, kopnięcia piłki czy wyskoku. 

Do złamania awulsyjnego może dojść również w miejscu, gdzie przyczepią się więzadło. Do tej sytuacji dochodzi najczęściej podczas skręcenie stawu skokowego u dzieci i młodzieży. Więzadło w kostce uszkadza się odrywając ze sobą swój przyczepu do kości. Do tego złamania najczęściej potrzebna jest duża siła zewnętrzna np. kopnięcie przez przeciwnika w trakcie sportu lub wylądowanie po skoku na źle ustawionej stopie.

Jak leczy się złamanie awulsyjne?

Leczenie złamania awulsyjnego jest zależne od miejsca, w którym występuje. Złamania awulsyjne w obrębie przyczepów mięśniowych leczy się inaczej niż te w obrębie więzadeł. 

Jednakże te procesu mają wspólne elementy, które zostały opisane poniżej. 

W pierwszym etapie, który trwa około 2 tygodniu należy oszczędzać uszkodzony rejon oraz wprowadzić odpowiednią fizjoterapię, dzięki, której szybciej dojdzie do naprawy uszkodzonego miejsca. Rehabilitacja w tym okresie powinna również zawierać działania przeciwbólowe i w razie potrzeby przeciwobrzękowe. 

Po dwóch tygodniach należy wprowadzić stopniowo ćwiczenia wzmacniające uszkodzone miejsce, dzięki czemu zwiększymy dopływ krwi oraz innych elementów potrzebnych do odbudowy. 

Zazwyczaj po 4 tygodniach możemy wykonywać dynamiczniejsze ćwiczenia, które mają na celu przygotować uszkodzone miejsce do aktywności sportowej. 

W większości przypadków po 6-8 tygodniach od urazu złamanie awulsyjne jest już zagojone. Jeśli proces fizjoterapii był odpowiednio przeprowadzony pacjent może wrócić do aktywności, które wykonywał przez urazem. 

Jakie są objawy złamania awulsyjnego?

Złamanie awulsyjne to uraz ostry, w którym dolegliwości pojawią się nagle po wykonaniu jakiegoś ruchu. Objawy są zależne od okolicy, w którym dochodzi do uszkodzenia. Ogólnymi objawami złamania awulsyjnego jest ból oraz ograniczony zakres ruchu. 

W przypadku złamania awulsyjnego w obrębie kostki dodatkowo może pojawić się obrzęk, a w niektórych przypadkach krwiak i zasinienie. Może pojawić się również ból lub brak możliwości stawania na złamanej nodze. 

Jeśli dochodzi do złamania awulsyjnego w obrębie biodra np. kolec biodrowy lub guz kulszowy nie pojawia się obrzęk. Ból pojawia się np. podczas chodzenia lub zginania nogi.

Jakie badanie na złamanie awulsyjne?

W najbardziej typowych miejscach, czyli kostce oraz biodrze pomocnym badaniem będzie zarówno USG lub RTG.

Jak zapobiegać złamaniom awulsyjnym?

Złamania awulsyjne, czyli złamania, w których fragment kości zostaje oderwany przez ścięgno lub więzadło, mogą być bolesne i wymagają odpowiedniego leczenia oraz profilaktyki. Aby zapobiegać tego typu urazom, można zastosować kilka strategii:

1. Wzmocnienie mięśni i ścięgien

Regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie i ścięgna wokół stawów mogą zmniejszyć ryzyko złamań awulsyjnych. Ćwiczenia siłowe oraz stabilizacyjne są kluczowe dla unikania złamań awulsyjnych. 

2. Rozciąganie

Rozciąganie mięśni i ścięgien przed i po aktywności fizycznej może poprawić ich elastyczność i zmniejszyć ryzyko urazów. Szczególnie ważne jest rozciąganie dynamiczne przed ćwiczeniami i statyczne po ćwiczeniach.

W jakim miejscu najczęściej dochodzi do złamania awulsyjnego?

Złamanie awulsyjne to rodzaj złamania, w którym fragment kości zostaje oderwany przez siłę wywieraną przez ścięgno lub więzadło. Najczęstsze miejsca występowania złamań awulsyjnych to:

1. Kostka boczna (część stawu skokowego) – szczególnie u sportowców, którzy wykonują nagłe ruchy skrętne lub zmiany kierunku. 
2. Rzepka – u osób aktywnych fizycznie, np. biegaczy i skoczków, gdzie siły działające na rzepkę mogą prowadzić do oderwania fragmentu kości.
3. Biodro – złamanie awulsyjne krętarza większego lub mniejszego może wystąpić u młodych sportowców, szczególnie w sportach wymagających gwałtownych ruchów nóg, takich jak piłka nożna czy bieganie.
4. Paliczki palców – w sportach takich jak siatkówka, koszykówka czy piłka ręczna, gdzie palce są narażone na nagłe i silne naprężenia.

Te obszary są najbardziej narażone na złamania awulsyjne ze względu na specyfikę ruchów i obciążeń, jakie są na nie nakładane w różnych aktywnościach fizycznych.

Złamanie awulsyjne u dziecka

Ze względu na charakterystyczną budowę układu mięśniowo-szkieletowego u dzieci najczęściej złamania awulsyjne możemy spotkać właśnie u nich. Miejsce przyczepu mięśnia do kości jest u dzieci miejscem najsłabszym i dlatego to tam dochodzi do uszkodzenia. 

Złamania awulsyjne najczęściej występują u dzieci w przedziale wiekowym 10-17 lat. W momencie, gdy wzrost kostny się kończy do złamań awulsyjnych dochodzi rzadziej.

Czy złamanie awulsyjne boli?

Tak, złamanie awulsyjne zazwyczaj powoduje ból. Ból wynika z kilku czynników:

1. Uszkodzenie kości: Oderwanie fragmentu kości samo w sobie jest bolesne, ponieważ dochodzi do naruszenia struktury kostnej.
2. Napięcie mięśniowe: Złamanie awulsyjne często wynika z silnego napięcia mięśniowego, co może dodatkowo prowadzić do skurczów mięśni i bólu.
3. Uszkodzenie tkanek miękkich: Przy takim złamaniu mogą być uszkodzone również inne struktury, takie jak więzadła, ścięgna czy otaczające tkanki miękkie, co przyczynia się do odczuwanego bólu.
4. Stan zapalny: Proces gojenia się złamania wiąże się ze stanem zapalnym, który może powodować ból, obrzęk i zaczerwienienie w okolicy urazu.

Ból może być ostry bezpośrednio po urazie i może się zmieniać w trakcie procesu gojenia. W miarę jak kość zaczyna się zrastać, ból zwykle stopniowo się zmniejsza. Jednakże, w przypadku powikłań lub nieprawidłowego gojenia, ból może się utrzymywać.

Ile zrasta się złamanie awulsyjne?

Złamanie awulsyjne, znane również jako złamanie z oderwaniem, to uraz, w którym fragment kości zostaje oderwany od głównej masy kości na skutek nagłego, silnego napięcia mięśniowego. Proces zrastania się takiego złamania zależy od kilku czynników, takich jak:

1. Lokalizacja złamania: Różne kości mają różne tempo gojenia. Na przykład, złamania w okolicy stawów mogą goić się dłużej niż złamania w innych miejscach.
2. Wiek pacjenta: Młodsze osoby zazwyczaj regenerują się szybciej niż starsze.
3. Ogólny stan zdrowia: Czynniki takie jak dieta, poziom aktywności fizycznej, obecność chorób przewlekłych (np. cukrzyca) mogą wpływać na tempo gojenia się kości.
4. Rodzaj i stopień uszkodzenia: Proste złamania awulsyjne mogą się zrastać szybciej niż złamania z dużym przemieszczeniem lub towarzyszącymi uszkodzeniami tkanek miękkich.

Ogólnie przyjęte okresy gojenia dla złamań awulsyjnych to:

• U dzieci: Zazwyczaj 3-6 tygodni.
• U dorosłych: Zazwyczaj 6-8 tygodni, choć w niektórych przypadkach może to trwać do 12 tygodni lub dłużej.

Czynniki wspomagające gojenie złamania awulsyjnego:

• Fizjoterapia: Po początkowym okresie unieruchomienia, odpowiednie ćwiczenia mogą pomóc w odzyskaniu pełnej funkcjonalności.
• Suplementacja diety: Suplementy wapnia i witaminy D mogą wspierać proces regeneracji kości.

---

Złamanie awulsyjne – bibliografia

,,Kliniczna Medycyna Sportowa’’ – Peter Brukner i Karim Khan – Wydanie Trzecie
,,Medycyna sportowa – Współczesne metody diagnostyki i leczenia” – Patrick J. McMahon – Wydawnictwo Lekarskie
,,Urazy i uszkodzenia w sporcie” – Artur Dziak – Wydawnictwo Kasper